1999

Logo

Hier vindt u de jaargangen met daaronder de links naar de afzonderlijke nummers uit de jaargang
Klik op de link van het gewenste nummer en u krijgt een overzicht van dat nummer


 

Editieredactie: Maarten den Dulk, Bart Koet & Corja Menken-Bekius


Overzicht artikelen

Maarten den Dulk, Bart Koet & Corja Menken-Bekius, De Bijbel functioneel (4)
Marcus van loopik, Een leeg altaar. De praktijk van bijbelverhalen in de Joodse traditie (7)
Bart Koet, Woord in beeld. Over katholieken en Bijbel (17)
Klaas Spronk, Bijbel en praktijk in de protestantse traditie (26)
Maarten den Dulk & Corja Menken-Bekius, De kruisweg van Flop Vinken (37)
Marie-José van Bolhuis, Ook het Boek blijft open. Over een bijbelgroep in de psychiatrie (41)
Huub Oosterhuis, Het visioen tot ritueel gelouterd. Tien aantekeningen over Bijbel en liturgie (45)
Maarten den Dulk & Corja Menken-Bekius, Echte kunst is religieus. Op bezoek bij Jaap de Vries (51)
Ingrid de Zwart, Leren aan de Bijbel. Een zoektocht (55)
Marius van Leeuwen, In het krachtenveld van de Bijbel. Enkele hermeneutische kanttekeningen (62)

 

Submit to FacebookSubmit to TwitterSubmit to LinkedIn

Editieredactie: Henk de Roest


Overzicht artikelen

Jodien van Ark & Theo Witkamp, Casus en reflectie: De zondag zonder organist (3)
Casus: Kerkverlaters (15)
Thomas Quartier, Vieren als gemeenschap? Reflectie bij de casus ‘Kerkverlaters’ (17)
Casus: Leven in liturgie. Bibliodrama in de zondagsviering (22)

Nico Derksen, Geloofscommunicatie door middel van bibliodrama. Reflectie bij de casus ‘Leven in liturgie’ (27)
Casus: Toneel, drama, mime, etc. in de kerkdienst? (31)

Hans Siemerink, Wat is er al dan niet ‘Bijbels’ aan toneel in de kerkdienst? Reflectie bij de casus ‘Tonneel, drama, mime, etc. in de kerkdienst?’ (34)
Corja Menken-Bekius, Casus en reflectie: Als het zout niet meer zout… (38)
Casus: Leiderschap en ambt (44)

Henk de Roest, Het ambt is ‘spiritueel’ of het is vacant. Reflectie bij de casus ‘Leiderschap en ambt’ (47)
Theo Boer, Moreel beraad en moreel beleid in de kerk (56)

 

Submit to FacebookSubmit to TwitterSubmit to LinkedIn

Editieredactie: Evert Jonker & Alma Lanser-van der Velde


Overzicht artikelen

Henk Kuindersma, Van kindervragen naar kindertheologie. Een introductie van een nieuwe godsdienst-pedagogische aanpak (5)
Erik Renkema, Zin in ontwerpen (20)
Evert jonker, De wijsheid van kinderen. Interview met Irene Kool (31)
Anne Westerduin-de Jong, Kind van de rekening. Over de gevolgen van echtscheiding voor kinderen (36)
Riet Fiddelaers-Jaspers, Kinderen en hun levensvragen bij de dood (46)
Marleen Westerhof, ‘Je hebt God vaak nodig, zonder hem kom je er niet’. In gesprek met jonge tieners over geloof en kern (57)
Evert Jonker, Kinderen en volwassenen theologiseren samen. Enkele achtergronden (66)

 

Submit to FacebookSubmit to TwitterSubmit to LinkedIn

Overzicht artikelen

Theo A. Boer, Soorten van morele diversiteit binnen de kerk (407)
Henk van der Meulen, Ethiek van het pastoraat. Over de deugdelijke pastor (422)
Leon Derckx, Ondeugd in het pastoraat. Over het belang van de biecht in een cultuur van narcisme (444)
Mirte S. van Gaalen & Mark Spiering, Religieuze coping bij terminale patiënten (459)
Maarten den Dulk, In retraite met Anton Houtepen (474)
Paul Post, Plaatsen van handeling. Literatuurbericht liturgische en rituele studies (480)
Gerrit Immink, Kroniek praktische theologie. Een literatuurbericht (503)

Ten geleide

Wanneer er binnen de kerk sprake is van meningsverschillen over de moraal, kan het zijn dat mensen er dezelfde waarden op nahouden maar tot een andere slotsom komen over een te nemen actie of een te voeren beleid. In dat geval is er sprake van waardenpluralisme. Het kan ook voorkomen dat partijen stelselmatig anders denken over de vraag welke waarden überhaupt ‘meedoen’. Dan kun je spreken van systeempluralisme. Zowel waardenpluralisme als systeempluralisme komen in alle gradaties voor in de Nederlandse kerken. Vooral systeempluralisme kan moeilijk te aanvaarden zijn. Staan we als kerk immers niet voor één en dezelfde waarheid? De wijze waarop met vervolgens met geconstateerde pluraliteit wordt omgegaan kan ook zelf voor problemen zorgen, wanneer men elkaar bijvoorbeeld gezond verstand betwist, hart voor de zaak, of trouw aan het Evangelie. De ontdekking dat er sprake is van systeempluraliteit binnen één kerk kan echter ook een heilzame werking hebben. In dat geval kan men immers doordrongen raken van de noodzaak om omzichtig te werk te gaan en uitgebreid naar elkaar te luisteren en kunnen passende instrumenten ingezet of ontwikkeld worden voor het opzetten van moreel beraad.

Ook over ethiek, maar nu over het moreel gedrag van de persoon van de pastor in de uitoefening van ambt en beroep, gaat het artikel van Henk van der Meulen. Welke morele houding hoort bij het pastor-zijn en bij het pastorale handelen? Over welk karakter, welke vaardigheden en deugden moet een pastor idealiter beschikken? Deze vragen komen aan de orde door middel van een toespitsing op vragen rond macht en intimiteit. Moreel gedrag van de pastor verwijst uiteindelijk naar diens spiritualiteit.

In zijn artikel ‘Ondeugd in het pastoraat’ onderzoekt Leon Derckx hoe de traditionele hoofdzonden zich manifesteren in de huidige cultuur van narcisme. Hoofdzonden zijn van oorsprong religieus geënte leefregels die monniken moesten behoeden voor dwaling, ongeluk en het missen van het gestelde (religieus bepaalde) doel. Hoogmoed, lust, hebzucht, woede, gulzigheid, afgunst, apathie en melancholie zijn daarmee in beginsel indicatoren van een verkeerde levenshouding. Besef hiervan ging gepaard met schuld, maar berouw en vergeving gaven de penitent een nieuwe kans. Tegenwoordig wordt in het begaan van de zonde verlossing gezocht. Het betreft de verlossing van het besef tekort te schieten, van onvermogen en persoonlijk falen. Om aan dit bewustzijn te ontsnappen, doen we vaak wat de tragiek van het eigen bestaan juist bevestigt. Uit onderzoek blijkt dat het theologische zondebegrip in een cultuur van narcisme niet meer verwijst naar hetgeen verboden is, maar vooral uitdrukking geeft aan hetgeen wordt gemist. Zonde en schuld zijn daardoor niet langer de twee kanten van eenzelfde medaille. Nee: in een cultuur van narcisme gaan we vanwege een diep besef van persoonlijk tekort vooral gebukt onder gevoelens van schaamte die de ervaren imperfectie bevestigt. Omdat schaamte in een cultuur van narcisme overheerst, is het van belang dat de relevantie van deze zijnswijze ook binnen het pastorale werkveld wordt erkend. Het is opmerkelijk dat de hoofdzonden, die meestal in verband worden gebracht met schuld en boete, hierbij een belangrijke rol vervullen.

Wat is de rol van religie in het omgaan met het besef binnenkort te zullen sterven? Op welke manier kan religie terminale patiënten beschermen tegen doodsangst? Om deze vragen te beantwoorden onderzoeken Mirte van Gaalen en Mark Spiering door middel van literatuurstudie wat in algemene zin de invloed is van religie op coping, en in hoeverre coping werkzaam is in het bestrijden van doodsangst. Met name existentieel welbevinden en acceptatie blijken daarbij een belangrijke rol te spelen. Een intrinsieke vorm van geloven en een actieve copingstijl gebaseerd op een positieve relatie met God blijken de meest effectieve vorm van religieuze coping.

In de boekrubrieken neemt eerst Maarten den Dulk ons mee in een retraite aan de hand van het boek van Anton Houtepen: Uit aarde naar Gods beeld. Vervolgens het literatuurbericht van Paul Post over liturgische en rituele studies, en als laatste de kroniek van Gerrit Immink over de stand van zaken binnen de praktische theologie.

Submit to FacebookSubmit to TwitterSubmit to LinkedIn

Overzicht artikelen

Marina Riemslagh, Axel Liégeois & Roger Burggraeve, De onzichtbare filter in morele gespreksvoering. Vergelijking tussen een socratische en een contextuele dialoog (299)
Jack de Groot & Hans Evers, Morele counseling. Presentatie van de Nijmeegse methode (314)
Annemie Dillen, Geweld in gezinnen. Uitdagingen voor het pastoraat (333)
Sake Stoppels, ‘Heeft jullie kerk een zijdeur?’ Literatuurbericht kerkopbouw (357)
Joep de Hart, Des poedels kern. Recente godsdienstsociologische publicaties (379)

Ten geleide

Als iemand hulp zoekt bij de oplossing van een moreel dilemma, kun je daar als pastor op verschillende manieren mee omgaan. In het openingsartikel onderzoekt Marina Riemslagh of de zogenaamde socratische gespreksvoering, die vooral kijkt naar het individu en diens gedrag, geschikt is voor dit soort situaties. Of vormt de contextuele dialoog, die de persoon beschouwt als fundamenteel relationeel, een beter alternatief? Aan de hand van een casus over een ethisch dilemma wordt de waarde van beide methoden in de praktijk geëvalueerd. De auteur ontdekte daarbij dat de ‘geleefde’ levensbeschouwing van jezelf als hulpverlener in beide gevallen mede bepaalt wat je hoort, hoe je daarop ingaat en waarop je doorvraagt.

Geestelijk verzorgers in zorginstellingen, bij justitie en in de krijgsmacht kunnen net als hun collega’s in het basispastoraat geconfronteerd worden met cliënten (pastoranten) die bij hen komen met een moreel probleem of die staan voor een moeilijke keuze of beslissing waaraan een hoog moreel gehalte kleeft. In het verleden werden pastores nogal eens gezien als zedenmeesters, die op dit soort vragen het antwoord wisten. Vandaag de dag profileren geestelijk verzorgers zich meer als counselors, die mensen helpen om hun eigen gewetensvolle beslissing te maken. Voor deze counselingstaak hebben geestelijk verzorgers in Nijmegen een methode ontwikkeld, die in een artikel van Jack de Groot en Hans Evers wordt gepresenteerd als de ‘Nijmeegse methode voor morele counseling’.

Geweld in gezinnen is helaas een veel voorkomende realiteit. In het christelijke spreken over gezinnen en relaties, en in het kerkelijke handelen kunnen we daar niet omheen. In een artikel van Annemie Dillen gaat het daarom over de uitdagingen voor het pastorale handelen, met bijzondere aandacht voor de culturele en theologische opvattingen die een adequate omgang met huiselijk geweld mogelijk maken. De auteur bespreekt verschillende christelijke begrippen die door sommigen worden gebruikt als een legitimatie van huiselijk geweld of als een excuus om niet te reageren. Vervolgens reikt zij alternatieve interpretaties aan. In haar bijdrage wordt aangetoond hoe een idealiserend discours over gezinnen en over het huwelijk versluierend kan werken. Verder wordt stilgestaan bij het belang van sociale netwerken en bij het idee dat het gezinsleven niet louter een privé-aangelegenheid is.

Na dit drieluik over morele kwesties in het pastoraat signaleert Sake Stoppels in zijn literatuurbericht kerkopbouw onder andere – in een tijd van kerkelijke krimp – een opleving van de aandacht voor groei en vernieuwing, en een groeiende missionaire gerichtheid. Daarnaast aandacht voor het thema leiderschap en voor de vraag hoe christelijke gemeenschapsvorming er in een tijd van individualisering uit kan zien.

Tot slot bespreekt Joep de Hart een aantal recente publicaties op het gebied van de godsdienstsociologie aan de hand van de volgende thema’s: de rol en positie van religie in de hedendaagse samenleving, postmoderne spiritualiteit, religiegeschiedenis, religieuze volksculturen en hedendaagse religieuze diversiteit.

Submit to FacebookSubmit to TwitterSubmit to LinkedIn

Subcategorieën